W kùnoszkù gòdnika 2004 r. ùkôzoł sã nowi, czwiôrti ju zsziwk lëteracczégò rocznika młodëch ùtwórców kaszëbsczich Zymk.
Zsziwk nen je brzadã zéńdzeniów robionëch bez nëch ùtwórców w 2004 r., a téż ùdbë zymkòwców, cobë wkół nëch pòtkaniów ë samégò heftu parłãczëc wszëtczich tich młodëch lëteratów, co pò kaszëbskù piszą, a na pòtkania zymkù z rozmajitëch przëczënów przëjeżdżac ni mògą.
Òstałë w nym zsziwkù wëdrëkòwóné prozatorsczé ë pòeticzczé dokôzë dwanôstu młodëch autorów, m.jin Macéja Doraua, Rómana Drzéżdżona, br. Zbigniewa Joskòwsczégò czë Aszi Gackòwsczi, jakô za swój lëteracczi debiut, co gò mia prawie w pòprzédnym Zymkù dosta nôdgrodã miona R. Wróblewsczégò. Wôrt dopòwiedzec, że Zymkù 4 téż są lëteracczé debiutancë – Sławòmir Krause ë Alicjë Skiba.
W zsziwkù nym, tak jak rëchlejszëch, dokôzë są różnoraczé, równo na ôrt tematiczi czë fòrmë. Są w nim wiérztë, spiéwczi (nawetka òstałë dołączoné nótë), krótczé prozatorszczi pòwiôstczi ë szpòrtë czë dłëgszé òpòwiadania. Są ùsôdzczé szpòrtowné (le niechtërne taczé, co zmùsziwają do pòmëszleniô) są ë pòwôżné, czasã gòrzczé. Są refleksëjowé, filozoficzné, miłotné, òpisywającé żëcé ë tikającé sã Bòga czë sami egzistencëjë. Są ò dzysdniowoscë, ò ùszłocë, a niechtërnë stoją wëżi czasu. Nie zafelało téż taczich, w jaczich bëła nótka krëjamnotë czë fantasticzi, a jedna je pòwiôstką na ôrt lëdowégò pòdaniô. Je tak tedë w tim szterdzestostarnicowim zsziwkù dosc tëli wszëtczégò. Czë przë tim, mimò zrobionégò wëbieru nôlepszich, są to cekawé, wôrtné przëczëtaniô, dobrze napisóné dokôzë? Taczé, z chtërnych je widzec, że ùtwórcë są pãczkama przińdnych kwiatów, zôrnama drzéwiãtów, czë mòże zalążkama grafòmańsczich zelsków? To dejade ju mùszi czëtińc sóm stwierdzëc, bò mie, jakno jednémù z Zymkòwców, nie wëpôdô.

10 stëcznika 2004 rokù w Samòrządowi Gimnazëji nr 1 w Żukòwie òdbëło sã, zorganizowóny bez hewòtny Ùrzãd Gminë ë ju wëmienioné gimnazëjô, zéńdzenié Zymkù. Wiele ju razë w najim cządnikù bëło pisóné ò ti resznoce, przëbôczëc dejade je mùs, że Zymk to òtemkłé pòtkania młodëch ùtwórców kaszëbsczich, chtërnych to zéńdzeniów brzadã je m.jin. pôradzesąt kszëbskôjãzëkòwich dokôzów ë dwa lëteracczé zsziwczi z jich dzélã, wëdóné w 2001 ë 2002 r.
Pierszé zéńdzenié Zymkù miało môl w 2001 r., a żukòwsczé bëło ju szóste w historëji resznotë. Bëło jinszé jak rëchlejsze, bò chòc jak òstało rzekłe, zéńdzenia są òtemkłë dlô wszëtczéch to jesz nigdë nie bëło taczégò, chtërnë bëło zrobioné przede wszëtczim dlô lëdzy zeza Zymkù. Òkróm czëtaniégò dokôzów, bëła m.jin. diskùsëjô ò jãzëkù kaszëbsczim (w tim téż ò nowich ë cezich słowach w kaszëbiznie) ë dzysdniowi rodny lëteraturze.
Na pòtkaniu béł leno dzél Zymkù: Macéj Dorau, Róman Drzéżdżón, Tómk Fópka ë Grégòr Jarosz Schramke. Zabrakło m.jin. dôwcë ùdbë tich zéńdzeniów – Michała Piépera, znónégò chòcbë z pòeticznégò zbierkù Wanoga pò mëslach.
Na lotos je mësla zrobieniô jesz dwóch-trzech zéńdzeniów, a ju gdzes za pôrã niedzelów mô wińsc drëkã trzecy ju zsziwk Zymkù, w jaczim naléze sã dzél dokôzów prezentowónych na łońsczich zéńdzeniach, a téż ë tim żukòwsczim.

Jôbard

To ju są trzë lata jak spòtikają sã młodi ùtwórcowie kaszëbsczi pismieniznë. Chòc tak pò prôwdze nie je naju za wiele, ale cos ùdało sã ju nama zrobic. Le chcemë zaczic òd zôczątkù.
Wszëtkò zaczãło sã òd Michała Piépra, chtëren ùdbôł so zrzeszëc młodëch prozajików ë pòétów, chtërny chcelë bë cos wicy robic, jak blós pisac do szuflôdë. Stowarzëszenié to miało bë bëc taczim lóznym związkã, bez jaczich struktórów òrganizacëjnëch, przédników, prezesów, skłôdków ëtd. Zéńdzenia miałë bëc dlô tëch co chcą cos robic nowégò dlô Kaszëbów. Wôżné téż bëła ùdba rozkòscérzaniô kaszëbiznë òbez nowé fòrmë lëteracczé. Miało to bëc fòrum na chtërnym młodi pisarze mòglë bë wëmieniwac sã swòjima mëslama ë ùdbama.
Pierszé zéńdzenié òdbëło sã 24. strëmiannika 2001 r. we wejrowsczi mùzëji. Baro chãtno pòmógł “zymkòwcóm” (chòc tej jesz më sã tak nie nazéwalë) direchtór Bògùsłôw Bréza, chtërny ùdostãpnił zalã ë przërëchtowôł kôwkã ë kùszczi. Na pierszim spòtkanim bëlë: Jiwòna Joć, Agnes Bradtke, Michôł Piéper, Róman Drzéżdżón, Pioter Cyskòwsczi, Sławòmir Fòrmella, Grégòr Schramke, Paùl Szczëpta a Dariusz Król. Nôprzód béł jiwer jak czãsto mają sã òdbëwac ne zéńdzenia, w kùńcu më sã zgòdzëlë, że szterë razë w rokù: zëmą, zymkã, latã a na jesén. Placë nëch spòtkaniów miełë bëc różné, wedle ùgôdënkù nôleżników karna, np. Wejrowò, Pùck, Gduńsk. Pózni wiele z tegò nie wëszło, bò jak to w praktice biwô: a to terminë wszëtczim nie pasëją, a to je za dalek, a to dëtków félëje… jak w żëcym. Béł téż kłopòt z mionã naszégò karna, aż Grégòr rzekł: “Niech bdze zymk, bò sã cos nowégò bùdzy do żëcégò” (móże to tak pò prôwdze nie bëło, le cos kòl tegò jo). Tak ùgôdelë më, że bdze to “Zymk”. Miono to miało téż bëc nôdôwóné ksążeczką z brzadama naji pisarsczi robòtë. Pierszô ksążeczka wëszła dzãka dëtkòm ze Starostwa Pòwiatowégò we Wejrowie. Wiele prôce włożił do ji pòwstaniô Paùl Szczëpta, chtërny przërëchtowôł tekstë do drëkù. Złożenim, drëkã zajãła sã wejrowskô mùzëjô. Bëła na ksążeczka rozdôwónô òb czas 5. Zéńdzeniô Ùtwórców Kaszëbsczi Pismieniznë, jaczé miało môl 28. łżëkwiôta we Wejrowie.
Drëdżé zéńdzenié téż òdbëło sã w wejrowsczi mùzëji, a trzecé w séwnikù 2001. rokù w Pùckù. Tzn. fòrmalno bëło, a tak pò prôwdze nie bëło, bò zeszlë sã blós Jiwòna Joć, Pioter Cyskòwsczi ë Róman Drzéżdżón. Pózni bëło jesz zéńdzenié we Gduńskù z leżnoscë roczëznë najégò patrona prasowégò “Òdrodë”, ë te jesz rôz w Mùzëji Pùcczi Zemi. Bëło to na jeséń 2002. rokù. Tim razã bëło naju kąsk wicy: Michôł Piéper, Grégòr Schramke, Pioter Cyskòwsczi ë Róman Drzéżdżón. Gòscynnie béł téż pùcczi pòéta Jerzi Łisk, jaczi òpòwiôdôł ò tim, że czedës téż bëlë lëdze, co chcelë zrobic cos taczégò jak “Zymk”, le nick z tegò nie wëszło. Na nym zéńdzenim przëczëtelë më swòjé dokôzë a ùchwôlëlë, że czas nôwëższi wëdac ju drëgą ksążeczkã, dze bë bëłë w wikszoscë tekstë prozatorsczé. Ùdało sã to nama zrobic dzãka dëtkòm przekôzónym nama przez Pòwiatowé Starostwò we Wejrowie. W ny ksążeczce ùkôzałë sã òpòwiôdaniô Grégòra Schramke, Michôła Piépra, Piotra Cyskòwsczégò, Rómana Drzéżdżóna. Napiselë téż dwaji debùtancë “Òdrodë” Tomasz Fopke ë Macéj Dorau. Dokôz nen wëdała Wëdôwizna “Region”. Òstatny “Zymk” òdbëł sã 31. maja 2003 r. w Dodomie Kaszëbsczim w Rëmi. Tuwò skłôdómë wiôlgą dzãkã Riszardowi Hincowi za gòscënã. Na nym spòtkanim wiele më pô prôwdze nie pògôdelë ò swòjëch dokazach, bò dzél z òbecnëch jachała wczas na rozdanié nôdgród w kònkùrse prozatorsczim miona Jana Drzéżdżóna do Wejrowa. W Rëmi doszlë më do ti dbë, że mùszimë dali cygnąc ne spòtkaniô a téż rok w rok wëdawac nastãpné “Zymczi”, tim barżi, że je widzec brzôd naji robòtë. Naszé dokôzë są drëkòwóné w różnëch cządnikach. Nôleżnice „Zymkù” tu a tam dobiwają wszëlejaczé nôdgrodë na kònkùrsach pòeticczëch ë prozatorsczëch.
Rôczimë do najégò karna. Ò nastãpnym zéńdzenim, gdze a czedë sã òdbãdze, napisze “Òdroda”, a téż bdze pùszczónô ò tim klëka w jinszëch gazétach.

R. Drzéżdżón

Pòrã słowów ò Zymkù (rzecz z elementama manifestu lëteracczégò) – z lëżnosce czwiôrtégò zéńdzeniô tegò karna ë wëdaniô drëdżégò zsziwkù z dokôzama.
Wnetka równo rok pò pierszim, pamiãtnym ë baro brzadnym pòtkanim młodëch ùtwórców kaszëbsczich, co miało môl 24 strëmiannika 2001 rokù w Mùzeum Mùzyczi ë Pismieniznë Kaszëbskò – Pòmòrsczi we Wejrowie, latos 23 ùszłégò, miesãca w sklepie Muzeum Zemi Pùcczi w Pùckù, òdbëło sã ju jich czwiôrté zéńdzenié. Karno tich dzejôrzów znóné je barżi pòd mionã Zymk, nazwą wëmëszloną na nym piérszim pòtkanim ë wiôldżima lëtrama wëdrëkòwóną na òbkłôdce żôłti ksążecczi – zbiérkù dokôzów czëtónëch na strëmiannikòwim zéńdzeniu ë wëdónëch, je mòżno przë leżnoscë rzec, przez Mùzejã Mùzyczi ë Pismieniznë Kaszëbskò – Pòmòrsczi w Wejrowie ë Wëdôwiznã Òdroda.
Tak to ùrodzyło sã miono Zymk, miono, co bëło baro chãtno przëjãté bez zeszłëch. Òd razu trôfiło do młodëch za swòje nacéchòwóné znankòwé, za sparłãczenié z bùdzenim sã do nowégò żëcégò pò zëmie, co òna je czasã spikù, zastëdniãca w ùmarłoscë. Zymk trza tedë tuwò widzec jakno nowé òddichniãcé naszi lëteraturë, chtërne, chcemë le miec nôdzejã, nie zmrożi niżôden nordowi wiéw zëmë ë rozkwitnie òno w kwiôtë, pôchnące zela, zeloné drzewiãta – ògród piãkny, rozmajitoôrtny, farwny…
Òsta nôpisóné wëżi, że nen piérszi, łońsczi Zymk béł baro brzadny. Ë ni móm tu na mëszlë leno to, że dokazë wëszłë w pòstacëji ksążecczi. 24 strëmiannika 2001 rokù doch wiele òstało rzekłé ò czerënkù, w jaczim mô jic naja rodnô pismienizna. Zgòdno pòwiedzało sã, że trza ju kùreszce skùńczëc z tą biédną wsą kaszëbską czasów midzëwòjniô ë zarô pò wòjnie, ë z tima Kaszëbama – pòstacëjama ksążków, co żëją na pùstkach, òbséwają piôsczi, biôtkùją sã z Losã wnetka pònad sëłë, bë co do grôpczi włożëc. Ò tich czasach, dlô nas daleczich, pisało sã ju wiele (doch wiera całi dokôz A. Łajming je w ti tématice) ë są to czasã dokôzë baro wôżné dlô naji kùlturë (jakbë chòc na pół pisane w naji mòwie wspòminczi Mariana Majkòwsczégò Na kaszubskich pustkach) ë wësoczé artisticzno. Równak trza ju òdińc z tegò pòla, bò doch je jesz wiele taczich, co są nie rëszoné, dzéwczëcé.
Tedë, 24 III zawidniła deja „Zymkù” – òdińc òd wsë stôri, jaczi më, młodi ju nie znómë, wsë sprzed ë pò II wòjnie, wsë, co je ji ju dosc w naji lëteraturze ë pisac cos nowégò, nalezc môl dlô swòjégò dëcha w taczich na przemiór sztôłtach jak pòéticznô proza; pisac ò dzysdniowòscë, twòrzëc ùsôdzczi fantastné abò òsadłé w mrochach strzédnëch stalatów. Pisac tak, abë chòc w dzélu nafùlowac pùsté place w naji pismieniznie.
Òdińcé òd tematiczi łajmingòwsczi wsë (że tak rzekã, bò doch je òna przédnim ùtwórcą tegò drôwù w lëteraturze kaszëbsczi), nie znaczi, że chcemë téż òdrzëcëc najã rodną lëdowiznã, naje pòwiôstczi, bôjczi, gôdczi, najich stolëmów, diôchłów, smãtków, szalińców, bòrówców, czë krôsniãta. Nie chcemë òdińc òd ti bòkadoscë. W kùńcu no w naju żëje ë wëzbëcé sã ji bëłobë jak pòdcynanié kòrzeniów żëwégò drzéwa swiądë kaszëbsczi, co w nas je. Mickiewicz miôł recht, że piesniô gminnô, chtërna òsta òdrzuconô, zabòczonô, znaczëc mòże leno jedno – dësza nôrodu zdżina. Lëdowizna je w naju ë falszëwé bëłobë nie słëchac ji głosu.
Zymk to zéńdzenia, to ùdba zéńdzeniów młodëch ùtwórców kaszëbsczich, co piszą pòwiôstczi, wiérztë, spiéwczi, gôdczi, szpòrtë, a nawetka kritika lëteracką, filozófijné dokazë, czë tam jesz co jinszégò. Karno to nie je zatchłé – kòżdi, chto mô chãc przińc ë przeczëtac swòje dokazë, a pùzni je wëdac, je brateczno witóny.
Czwiôrté pòtkanié, jak ju sã rzekło, òdbëło sã 23 strëmiannika w zalë w sklepie w pùcczi mùzeji. Jizba ta ju lepi nie mògła sã nadac na taczé zéńdzenia: scanë w dzélu bielóné, w dzélu wëłożone kamama, w kòminkù òdżin, co rozwidniôł (razã z słabim widã z lampë ë wësok pòłożonym môłim òknã) półsmrok.
Na zéńdzeniu gòscã bëł pòéta Jerzi Łisk. Słëchôł dokazów, włącziwôł sã w gôdczi ò pismieniznie, a téż spòminôł ò dôwniészich czasach, chòcbë ò tim, jak czédës, nota bene w ti sami zalë, zeszlë sã młodi ùtwórce, żebë robic zéńdzenia taczé jak Zymkù. Zeszlë sã leno rôz… .Szkòda.
Na jednym z pòtkaniów ùtwórcë doszlë do tegò, bë rôz, abò dwa razë do rokù wëdawac zsziwczi z dokazama czëtónyma na pòtkaniach. Ju mògã zapòwiedzëc, że ju za niedłëdżi czas wińdze nowô ksążeczka Zymk. Z brakù dëtków bãdze to zbiérk, co w nym ùkôże sã leno dzél ùsôdzków przedstôwionëch na trzech slédnëch zéńdzeniach (z maja 2001, séwnika 2001 ë strëmiannika 2002).
W nowim Zymkù nalezą sã dokazë Rómana Drzéżdżona, Piotra Cëskòwsczégò, Michała Piepra, Słôwka Fòrmellë, Maceja Dorau ë Grégòra Jarosza Schramke.
Ju żëczã miłi lekturë, a terô, jakno przedszmaka tégò, co czëkô czëtinca w sami ksążeczce, chcã dac tekst Rómana Drzéżdżona z pòtkania ze strëmiannika 2002, napisóny na leżnosc Dnia Białków ëùriwk pòéteczni prozë Michała Piepra Bôjkòwi spik ò słuńcu.

G.J. Schramke