Zôczątk gòdzëna 11.00

(wcyg żdającégò na chòc jeden kriticzny głos)

Pierwszi rôz wzął jem w rãkã zsziwk Zymkù. Pierwszi rôz, në numer sódmi. Wiele nie bawiło a mie sã ùwidzôł. Kò ni miéjta niżódny wãtplëwòtë – jem dbë, że numerologiô to głupòta jak smòk, temù  jem rôd nie wedle sódemczi, ale wedle tegò, co jem nalôzł we westrzódkù.

Ò pòezje nie rzekã nick. Jo, lubiã wiérztë, ale żebë zarô sã jima zajimac kriticzno… na tak cos jem sã nie dôł! Za to zaòskòmiło mie na sódmo-zymkòwą prozã. Prôwdac le na dwa dokazë, te nôdłëgszé a nôlepszé. Pòwiôstczi ò pierszowòjnowim òficérze a czësto dzysdniowim pijôkù czëtô sã dobrze. Je pòmëslënk, mómë wërazné pòstacëjë, i pòwiadanié, jaczé bez wiôldżégò zybaniô płënie òd zôczątkù do kùńca. Do te autorze namkle na tradicyjno kaszëbsczé tematë. Wierã ùmeslëlë, że jich proza ni mia òpòwiadac ò starze ò rodną mòwã, ò dôwnëch kaszëbsczich zwëkach, abò gbùrzenim. Swòjich czëtińców ùdbelë achtnąc na czësto jiny spòsób, ùsibrzec sobie jak nôbarżi prostą redotą z tekstu, jaczi z legòtą je chãtno doczëtac, nié le temù że napisóny pò kaszëbskù, bez rodny jideologie. Në, taczé òdłonienié kaszëbsczi prozë, to nie szpacéra pò bëtowsczim rënkù – fejn, letkò, a w piãc minut. Kòżdi, chto wzął kaszëbsczé pióro w rãkã, a miôł ną samą dbã, rozmieje jaczi to je ùczink z tim. Niżódny jałowi kłopòt, leno drãgô robòta. Kaszëbizna lëterackô jesz nie dożdała sã òglowégò sztandardu. Òsoblëwie je dalek òd farwnotë a bòkadnoscë pòtrzébny do rozmajitégò wëstwôrzaniô. Jo, mómë jedurné dokazë, tej-sej akapitë, kątama całé zdania, ale ògolowé, szeroktematiczné mòdło? Nijak… Tej co z nym felowanim mô robic młodi ùtwórca? Pisac, ùżiwającë ùczëti mòwë, słowôrzów, a jak mô leżnosc gadac z taczima jak òn, abò z jãzëkòznôwcama. Bëlno je téż szturac mùsk, żebë co nowégò stwòrzëł, czej nijak pò “donëchczas kaszëbskù” nie jidze. I wedle tegò wëszëkòwôł jem mòją kritikã autorów majora Kapona a Szadégò òd pijôków.

Kòchóny drëszë kąsk za wiele pòlaszeniô!!! Nômni je gò w słowiznie, gwësno òd zazéraniô do słowôrzów, chòc czasã bez bëlnégò zrozmieniô. Trafimë np. “widno zelony”, miast jasnozelony, abò ògraniczëc, miast zmiészëc, itd. Në, kaszëbizna, równo z pòlsczim, anielsczim, a jesz jinyma, to nie le słowizna. Wôżnô je frazeòlogia, gramatika, czãstotlëwòta ùżëcô rozmajitëch słów. Równak naszi autorzë placama jakbë zabëlë ò tak cos. Np.: „doszedł do ùdbë”, „wëcygniãté òstóną w ùprocëmnienim do naju pòwôżné kònsekwencje”, „zrobił rëch”, „na równi z pôchą cygaretów”, „przebëlnô letkòsc bëcégò”.

Prôwdac pòlsczi béł a dzysô je jesz brzadniészim jak przóde zdrzódłã nowiznów rodny mòwë. Do te bez nowiznów mòdernizacëjô kaszëbiznë nie je mòżlëwô, równak wôrt sã w tim miarkòwac, a szpéglowac z naszi barżi dozdrzeniałi pòlsczi sostrë le jak ju sã nie dô. Kò czasã sygnie jesz kąsk ù se dosznëprowac, czasã nowô fraza abò słowò mòże bëc òdłonienim stôrégò, abò le przëbôczenim zabôczonégò.

Z pòzdrówkã

Pioter Dzekanowsczi

SF

Referatë w pòlsczim jãzëkù wëgłoszą jak niżi:

1. 1. Ewa Kminikowska, “Klëka” – jej program, twórcy i współpracownicy.
   2. prof. Józef Borzyszkowski, Leon Roppel a “Klëka” oraz ich miejsce w dziejach ruchu
   3. kaszubsko-pomorskiego.
   4. prof. Jerzy Treder, Kaszubszczyzna utworów literackich publikowanych na łamach “Klëki”.
   5. dr Justyna Pomierska, Leon Roppel jako paremiograf.

Przë lëżnoscë tich wëkłôdów òdbãdze sã téż promòcëjô nowégò ZYMKòwégò zsziwkù.

II KÒNKÙRS NA ÒPÒWIÔDANIÉ SCIENCE FICTION PÒ KASZËBSKÙ

Òpòwiadaniô nót je sélac do 30 stëcznika 2009 r. na adresa redakcje z dopisënkã: “kònkùrs s.f.”
Dokazë mùszą bëc niepòdpisóné, nacéchòwóné gòdłã, ò òbjãtoscë co nômni 2 znormalizowónëch stron A4, le nie wicy jak 10 stron, pisónëch czconką Times New Roman, rozmiôr 14, w 3 egzemplôrzach. Wiadło ò aùtorze (miono, nôzwëskò, adresa, telefón) nót je dac w zamkłi kùwérce.
Òrganizator dôwô so prawò drëkù nôlepszich dokazów w òbéńdowëch gazétach, jaczé ùkazëją sã na Kaszëbach.
Za 3 pierszé place mdą dëtkòwò nôdgrodzoné.

Adresa redakcje:
“Bëtowsczi Kùrier”
77-100 Bëtowò
szasé Zelonô 5

Zladëjë ùlotkã w pòlsczim jãzëkù

Wlézë na ti starnë, bë dowiédzec sã kąsk wicy

Nadszedł ju nen dzél w rokù, czej drzéwiãta tracą swòje lëstë a dzéń robi sã corôz to krótszi. Równak w Mùzeùm Pismieniznë i Kaszëbskò-Pòmòrsczi Mùzyczi w Wejrowie wcyg dérëje zymk. Jak to je mòżlëwé?
Sta sã tak dlôte, że w sobòtã 27 séwnika 2008 rokù ò 12 w pôłnié òdbëło sã prawie w tim placu pòstãpné zéńdzenié nôleżników karna Zymkòwców. Tim razã bëło na nie przëszłé dosc wiele lëdzy. Òkróm donëchczasnégò przédnika, to je Rómana Drzeżdżóna, bëtnikama zetkaniô bëlë: Hana Makùrôt, Alicjô Scziba, Lucyna Sorn, Mateùsz Bùlmann, Słôwk Chòlcha, Tómk Fópka, Słôwk Fòrmella, Adam Hébel, Słôwk Kllas (felało jesz Sławka Krause; razã z nim bëło bë jaż szterzech Sławków), Dark Majkòwsczi i Karól Rhode.
Na zôczątkù zéńdzeniégò Rómk kąsk “òprëczkòwôł” Zymkòwców, żebë czãscy zazérelë na jinternetową starnã ZYMK-ù. Równak przédną témą zetkaniô bëło òbgôdanié planów na nôblëższą przińdnotã, a przede wszëtczim sprawa wëdaniô sódmégò zsziwkù ZYMK-ù. Mô òn wińc w gòdnikù latoségò rokù a promòcjô jegò sparłãczonô mô bëc z òglowim zéńdzenim piszącëch pò kaszëbskù, co wiedno prawie w tim miesącu òdbiwô sã w wejrowsczim mùzeùm. Zsziwk nen liczëc mô 60 starnów.
Kôrbienia ùczãstników zetkaniégò ùrozmajiconé òstałë przez Tómkã Fópkã, chtëren przëczëtôł dokôz ò stojenim w rédze zwóny téż z pòlska “kòlejką” (chòdzy tuwò gwësno ò taką, co stoji w krómie, abò nawetka w “hiperkrómie”). Òkôzało sã tej, że Tómk Fópka i Rómk Drzéżdżón wpedlë na nową ùdbã, zebë razã twòrzëc felietónë. Swòje nowé tekstë zaprezentowa téż Lucyna Sorn.
Co sã tikô kąsk dalszi przińdnotë, to ósmi zsziwk ZYMK-ù ùdbóny mô bëc na taczi ôrt, żebë nalazłë sã tam przede wszëtczim dokôzë na binã. Z tim planowanim je równak taczi tôczel, że tak do kùńca ni mòżemë bëc gwësny, czë Zymkòwcóm przińdze do głowë jaż tëli ùdbów na tegò zortu dokôzë, żebë wëpełnic nima całi zsziwk. Kò doch szósti numer ZYMK-ù miôł bëc stwòrzony z mëslą ò dzecach, a timczasã pózni nie ùdało sã tegò planu zjiscëc.
Òkróm tegò mùsz je nadczidnąc ò jesz jedny baro wôżny sprawie. Sta sã tak, że “wiater òdnowë”, co wcyg sprôwiô, że lëdze dërch zmieniwają swòje stanowiszcza i czerëją sã abò w górã, abò w dół, wieje téż nad ZYMK-ã. Na zéńdzenim ùdbóné òstało, że donëchczasny przédnik najegò karna Rómk Drzéżdżón bãdze nim czerowôł ju leno do kùńca latoségò rokù, to je tak pò prôwdze do wëdaniégò nôblëższégò zsziwkù. Nastãpniczką Rómka bãdze Alicjô Scziba. Widzymë tej, że skùńcził sã czas chłopsczich rządów w ZYMK-ù. Terô ju białczënô rãka nim pòczerëje.

Słôwk Fòrmella

W programie:
Òbgôdanié nônowszich zymkòwëch dokazów
Kôrbiónka ò latosym wëdanim zsziwkù Zymkù
Zaplanowanié robòtë na 2009 r.

Pierszi dzél
ZAPADŁI ZÓMK

Lotkasta na sztërk zawisła nad zelonyma górama. Dokładno nad ną nôwëższą, na chtërny stojała stôrô drzewianô wieża.
– Zdrzë profesorkù. To je szemrëckô zdrzélniô. Bùczi co rok roscą wëżi a wëżi. Za pôrã lat, czej z wastą bãdzemë lecelë nazôd, nick ju nie dozdrzimë – kąsk zgrëzlëwò pilot zwrócył sã do wësoczégò chłopa, chtëren sedzôł wëstrzód paczétów na slédnym sedzenim lotkastë. Jón wiedzôł, że profesor Armikùra nie chce z nim gadac, a òsoblëwò ò nëch pôrã miesącach, a mòże i latach, jaczé przińdze mu przeżëc w tëch barabónach. Òd czej wëlecelë z Gdùńska badéra le sôrkôł, na Jóna zdrzôł z pańska, jak colemało lëdze ze strefë pòmieszkaniô, abò ti ksãżëcowi, chtërnëch  młodi pilot równo nie cerpiôł.
– Za 5 minut lądëjemë w Bëtowie – rzekł Jón, ale ju bez zgrëzlëwòtë. W kùńcu w armikùrowim towarzëstwie przindze mu wëbëc dosc tëli dni.
Lotkasta sadła wëstrzód stôrëch dãbów. Pôrãnôsce métrów dali stojałë kamianno-ceglané mùrë. To béł bëtowsczi zómk. Në pòdzëwianié stôrodôwny bùdowlë mùszelë przełożëc na witro. Słuńce schôdało, a òni nawetka nie ùstawilë generatora dôdżi i namiotów.
– Chiże, profesórkù, chiże – Jón nëkôł badérã, chtëren rëchôł sã jak mùcha w smòle.
– A to, dze? – Armikùra w rãkach dwigôł małi strzébny wôł.
– Òstôwce, a zarô! To je energeticznô jôda. Pòpôli wama rãce! – krziknął ùrzasłi Jón. Czej Armikura chùtkò pòstawił jôdã na zemi, ju spòkójno spitôł:
– Profesór je pierszi rôz òkòma strefë, jo?
– A co?! Dlô mie wszãdze je równo – badéra jakbë nie rozmiôł pëtaniô…

Resztã nalézeta w ksążce. Mòże jã kùpic chòcbë w Wedôwiznie Región